Phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại trong hợp đồng mua bán: đừng viết gộp

Trong các hợp đồng mua bán chúng tôi rà soát, gần một nửa có điều khoản kiểu "bên vi phạm phải bồi thường 20% giá trị hợp đồng". Câu này nghe chặt chẽ nhưng thực ra đang trộn hai chế tài khác nhau, và con số 20% có thể không được toà án hay trọng tài chấp nhận.

Phạt vi phạm là gì?

Phạt vi phạm là khoản tiền bên vi phạm phải trả khi vi phạm hợp đồng, nếu các bên có thoả thuận trước. Bên bị vi phạm không cần chứng minh thiệt hại. Với hợp đồng thương mại giữa các doanh nghiệp, Luật Thương mại giới hạn mức phạt tối đa 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm.

Bồi thường thiệt hại là gì?

Bồi thường là khoản bù đắp tổn thất thực tế. Bên yêu cầu phải chứng minh có hành vi vi phạm, có thiệt hại thực tế và thiệt hại đó là hậu quả trực tiếp của vi phạm. Không có mức trần, nhưng phải có chứng cứ: hoá đơn, chứng từ, hợp đồng với bên thứ ba bị huỷ.

Viết thế nào cho đúng?

• Tách thành hai điều khoản riêng: phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại.
• Ghi rõ được áp dụng đồng thời cả hai chế tài. Nếu chỉ thoả thuận phạt mà không nói gì về bồi thường, quyền đòi bồi thường vẫn còn nhưng dễ phát sinh tranh cãi.
• Mức phạt nằm trong giới hạn luật cho phép và tính trên phần nghĩa vụ bị vi phạm, không phải toàn bộ hợp đồng.
• Liệt kê trước các loại thiệt hại có thể phát sinh: chi phí lưu kho, phí vận chuyển lại, khoản phạt phải trả cho khách hàng của bạn.

Điều khoản chế tài chỉ có giá trị khi nó được viết để thi hành, không phải để doạ đối tác.

Một ví dụ thực tế

Một khách hàng phân phối thiết bị của Trí Việt bị nhà cung cấp giao chậm 45 ngày. Nhờ hợp đồng tách rõ phạt 8% và bồi thường khoản phạt mà khách hàng đã phải trả cho công trình, doanh nghiệp thu về toàn bộ thiệt hại sau một buổi hoà giải, không cần khởi kiện.

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng hợp đồng cụ thể.